مفهوم دموراژ گمرکی در ترخیص کالا چیست؟
در فرآیند واردات کالا، هزینههای جانبی زیادی وجود دارد که اگر به موقع مدیریت نشوند، میتوانند سود تجارت را کاهش دهند. یکی از مهمترین و رایجترین این هزینهها، دموراژ گمرکی (Demurrage) است. دموراژ در واقع جریمه یا هزینهای است که به دلیل تاخیر در تخلیه یا تحویل کانتینر و دیرکرد در خروج کالا از بندر یا گمرک از واردکننده دریافت میشود.
بسیاری از بازرگانان تازهکار تصور میکنند دموراژ فقط یک هزینه ساده است، اما در عمل اگر فرآیند ترخیص به تاخیر بیفتد، دموراژ میتواند به یکی از سنگینترین هزینههای واردات تبدیل شود و حتی باعث ضررهای قابل توجه مالی شود.
دموراژ (Demurrage) دقیقاً به چه معناست؟
دموراژ به زبان ساده یعنی هزینه دیرکرد استفاده از کانتینر یا تجهیزات حمل که متعلق به شرکت کشتیرانی یا مالک کانتینر است. زمانی که کالا به بندر مقصد میرسد، شرکت حمل یک بازه زمانی مشخص به عنوان زمان رایگان (Free Time) برای تخلیه و ترخیص کالا تعیین میکند.
اگر واردکننده در این زمان نتواند کانتینر را تخلیه کند یا کالا را از گمرک خارج نماید، باید بابت هر روز تأخیر مبلغی را به عنوان دموراژ پرداخت کند.
دموراژ معمولاً در حمل دریایی رایجتر است، اما در برخی شرایط در حملهای دیگر نیز ممکن است هزینههای مشابهی وجود داشته باشد.
دموراژ گمرکی چگونه ایجاد میشود؟
دموراژ معمولاً زمانی اتفاق میافتد که کالا در بندر یا گمرک باقی بماند و کانتینر به موقع آزاد نشود. این اتفاق میتواند به دلایل مختلفی رخ دهد که از رایجترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
ناقص بودن مدارک ترخیص کالا
اشتباه در ثبت اظهارنامه گمرکی
تاخیر در دریافت مجوزهای استاندارد یا سازمانهای مرتبط
اختلاف ارزشگذاری کالا در گمرک
انتخاب اشتباه تعرفه گمرکی (HS Code)
تاخیر در پرداخت حقوق و عوارض گمرکی
مشکلات حمل داخلی و نبود کامیون یا باربری
قرار گرفتن کالا در مسیر قرمز و نیاز به بازرسی فیزیکی
تعطیلات رسمی و کاهش سرعت عملیات گمرک
در بسیاری از موارد، واردکننده تنها چند روز تاخیر دارد اما همین چند روز میتواند هزینه دموراژ بالایی ایجاد کند.
تفاوت دموراژ با هزینه انبارداری چیست؟
یکی از سوالات مهم بازرگانان این است که تفاوت دموراژ با انبارداری چیست. چون این دو هزینه معمولاً همزمان اتفاق میافتند اما کاملاً متفاوت هستند.
دموراژ (Demurrage)
دموراژ هزینهای است که بابت دیرکرد در آزادسازی کانتینر و نگه داشتن کانتینر بیش از زمان مجاز پرداخت میشود. این هزینه معمولاً به شرکت کشتیرانی یا مالک کانتینر پرداخت میشود.
انبارداری (Storage)
هزینه انبارداری مربوط به نگهداری کالا در انبارهای بندر یا گمرک است. این هزینه به انبارهای بندری یا سازمان گمرک تعلق دارد و معمولاً به صورت روزانه یا بر اساس وزن و حجم کالا محاسبه میشود.
بنابراین ممکن است یک واردکننده همزمان هم هزینه دموراژ کانتینر بدهد و هم هزینه انبارداری کالا پرداخت کند.
دموراژ در ترخیص کالا چه تاثیری دارد؟
دموراژ یکی از مهمترین عوامل افزایش هزینه واردات است و تاثیر مستقیم روی قیمت تمامشده کالا دارد. هرچه فرآیند ترخیص طولانیتر شود، هزینه دموراژ بیشتر میشود و در نتیجه واردکننده مجبور است کالا را با قیمت بالاتر وارد بازار کند یا سود خود را کاهش دهد.
در برخی موارد دموراژ به حدی افزایش پیدا میکند که واردکننده دچار ضرر جدی میشود و حتی ممکن است ادامه ترخیص کالا برای او صرفه اقتصادی نداشته باشد.
به همین دلیل در تجارت حرفهای، مدیریت زمان ترخیص و جلوگیری از دموراژ یکی از مهمترین اصول بازرگانی است.
دموراژ کانتینر چگونه محاسبه میشود؟
محاسبه دموراژ بسته به شرکت کشتیرانی، نوع کانتینر و قرارداد حمل متفاوت است. اما معمولاً روند آن به این شکل است:
شرکت حمل تعداد روزهای رایگان مشخص میکند (مثلاً ۷ روز)
پس از پایان زمان رایگان، هزینه دموراژ روزانه شروع میشود
نرخ دموراژ ممکن است به صورت پلکانی افزایش پیدا کند
هرچه روزهای تأخیر بیشتر شود، مبلغ پرداختی بالاتر میرود
در بسیاری از خطوط کشتیرانی، هزینه دموراژ برای روزهای اول کمتر است و سپس در هفته دوم یا سوم بیشتر میشود. به همین دلیل حتی چند روز تأخیر اضافه میتواند هزینه زیادی ایجاد کند.
مهمترین دلایل افزایش دموراژ در گمرک ایران
در ترخیص کالا در ایران، دموراژ بیشتر زمانی افزایش پیدا میکند که واردکننده با مراحل اداری یا مجوزهای قانونی درگیر شود. برخی دلایل رایج عبارتاند از:
تاخیر در دریافت مجوز استاندارد
کالاهایی مثل لوازم برقی، تجهیزات صنعتی، قطعات حساس و کالاهای مصرفی ممکن است نیاز به مجوز استاندارد داشته باشند و این موضوع زمان ترخیص را افزایش دهد.
مشکل در ثبت سفارش یا تخصیص ارز
در برخی موارد، ثبت سفارش یا مراحل مالی با تاخیر انجام میشود و کالا در بندر باقی میماند.
مغایرت اسناد حمل با اظهارنامه
اگر اطلاعات پکینگ لیست، بارنامه یا فاکتور با اظهارنامه متفاوت باشد، پرونده وارد بررسی دقیقتر میشود و زمان ترخیص طولانیتر خواهد شد.
کمبود ناوگان حمل داخلی
حتی اگر ترخیص انجام شود، اگر کامیون یا باربری آماده نباشد، کانتینر در بندر میماند و دموراژ ادامه پیدا میکند.
چگونه میتوان هزینه دموراژ را کاهش داد؟
کاهش دموراژ نیازمند مدیریت دقیق و حرفهای در فرآیند واردات است. برخی راهکارهای موثر عبارتاند از:
آمادهسازی مدارک قبل از ورود کالا
اگر اسناد کامل قبل از رسیدن محموله آماده باشد، ترخیص سریعتر انجام میشود و احتمال دموراژ کاهش پیدا میکند.
انتخاب صحیح تعرفه گمرکی
HS Code اشتباه یکی از اصلیترین عوامل ایجاد تاخیر در گمرک است. انتخاب درست تعرفه باعث میشود کالا سریعتر مسیر ترخیص را طی کند.
دریافت مجوزهای لازم قبل از ترخیص
در بسیاری از موارد میتوان مراحل مجوزها را از قبل آغاز کرد تا هنگام رسیدن کالا، زمان از دست نرود.
همکاری با شرکت بازرگانی و ترخیصکار حرفهای
شرکتهای باتجربه میتوانند از خطاهای رایج جلوگیری کنند و مسیر ترخیص را کوتاهتر کنند.
پیگیری روزانه پرونده گمرکی
در برخی موارد تاخیرها صرفاً به دلیل پیگیری نکردن پرونده ایجاد میشود. پیگیری مستمر میتواند زمان ترخیص را کاهش دهد.
آیا دموراژ قابل بخشش یا کاهش است؟
در برخی موارد خاص، امکان مذاکره با شرکت حمل یا شرکت کشتیرانی برای کاهش دموراژ وجود دارد. این موضوع به شرایط قرارداد، نوع خط کشتیرانی و دلیل تاخیر بستگی دارد.
اما در اغلب موارد، دموراژ به عنوان هزینه رسمی محاسبه میشود و واردکننده موظف به پرداخت آن است. به همین دلیل بهترین راهکار، پیشگیری از ایجاد دموراژ است نه تلاش برای کاهش آن پس از ایجاد هزینه.
جمعبندی
دموراژ گمرکی یکی از مهمترین هزینههای واردات و ترخیص کالا است که در صورت تاخیر در تخلیه کانتینر یا خروج کالا از گمرک ایجاد میشود. این هزینه میتواند به شکل قابل توجهی قیمت تمامشده کالا را افزایش دهد و سود تجارت را کاهش دهد.
برای جلوگیری از دموراژ باید مدارک کامل آماده باشد، مجوزها سریع دریافت شود، اظهارنامه بدون خطا ثبت گردد و فرآیند ترخیص با برنامهریزی دقیق انجام شود. مدیریت صحیح زمان در گمرک یکی از کلیدیترین نکات برای موفقیت در بازرگانی بینالمللی است.
دیدگاه خود را بنویسید